Ekstrakt glicerynowy czy olejowy – czym się różnią?

Zamknąć odrobinę roślinnego świata w niewielkiej buteleczce – czy to nie brzmi pięknie? W zielarstwie od wieków poszukujemy sposobów na zachowanie tego, co kryją w sobie liście, kwiaty i korzenie. Jednym z nich jest ekstrakcja, czyli wydobywanie wybranych składników roślinnych za pomocą odpowiedniego rozpuszczalnika. W domowej pracowni zielarskiej możemy spotkać się między innymi z ekstraktami glicerynowymi i olejowymi. Choć oba powstają dzięki kontaktowi roślin z płynem, różnią się właściwościami, sposobem przygotowania i zastosowaniem. Który wybrać? Wszystko zależy od tego, co chcemy wydobyć z rośliny i do czego zamierzamy wykorzystać gotowy preparat.

Czym jest ekstrakt glicerynowy?

Ekstrakt glicerynowy, nazywany również glicerytem, powstaje poprzez połączenie surowca roślinnego z gliceryną, często rozcieńczoną wodą. Gliceryna roślinna jest bezbarwną, gęstą cieczą o delikatnie słodkim smaku. W zielarstwie wykorzystuje się ją jako rozpuszczalnik pozwalający pozyskiwać niektóre składniki zawarte w roślinach. Gliceryna dobrze miesza się z wodą, dlatego ekstrakty glicerynowe mogą zawierać związki o charakterze hydrofilowym, czyli takie, które wykazują powinowactwo do wody. Należą do nich między innymi niektóre garbniki, glikozydy i związki fenolowe. Dokładny skład ekstraktu zależy jednak od gatunku rośliny, proporcji składników i warunków przygotowania.

Gdzie wykorzystuje się ekstrakty glicerynowe?

Gliceryty są popularne między innymi w kosmetyce naturalnej. Można spotkać je w recepturach toników, żeli, maseczek i kremów zawierających fazę wodną. Sama gliceryna jest również humektantem – substancją wiążącą wodę. Z tego powodu często pojawia się w kosmetykach przeznaczonych do pielęgnacji skóry. Warto jednak pamiętać, że ekstrakt glicerynowy nie jest tym samym co czysta gliceryna. O jego właściwościach decyduje także wykorzystany surowiec roślinny.

Czym jest ekstrakt olejowy i jak powstaje?

Wyobraź sobie słoik wypełniony suszonymi kwiatami, które powoli oddają swoje składniki do złocistego oleju. Tak w uproszczeniu wygląda przygotowywanie maceratu olejowego – jednej z tradycyjnych metod wykorzystywania roślin w pielęgnacji. Ekstrakt olejowy powstaje przez umieszczenie odpowiednio przygotowanego surowca roślinnego w oleju, na przykład słonecznikowym, oliwie lub innym oleju roślinnym. W trakcie maceracji część składników przechodzi z rośliny do tłuszczu. Olej sprzyja pozyskiwaniu substancji lipofilowych, czyli rozpuszczalnych w tłuszczach. Mogą to być między innymi niektóre barwniki roślinne i związki aromatyczne.

Do czego wykorzystuje się maceraty olejowe?

Maceraty olejowe często stanowią składnik domowych i rzemieślniczych kosmetyków.

Można dodawać je do:

• balsamów i maseł do ciała,
• olejków do masażu,
• maści i pomad,
• kosmetyków przeznaczonych do pielęgnacji dłoni i stóp.

Dobrym przykładem jest macerat z nagietka, chętnie wykorzystywany w tradycyjnych recepturach kosmetycznych. Jego zastosowanie zależy jednak od sposobu przygotowania i składu konkretnego produktu.

Ekstrakt glicerynowy a olejowy – najważniejsze różnice

Choć obie metody pozwalają otrzymać preparaty roślinne, nie są swoimi zamiennikami. Najważniejsza różnica wynika z rodzaju rozpuszczalnika. Gliceryna i olej mają odmienne właściwości chemiczne, dlatego pozyskują z tej samej rośliny różne grupy składników. Oznacza to, że gliceryt z nagietka nie będzie miał identycznego składu jak macerat olejowy przygotowany z tych samych kwiatów.

Różnice można przedstawić w prosty sposób:

Cecha	Ekstrakt glicerynowy	Ekstrakt olejowy
Rozpuszczalnik	Gliceryna, często z wodą	Olej roślinny
Pozyskiwane składniki	Głównie wybrane związki hydrofilowe	Głównie wybrane związki lipofilowe
Konsystencja	Gęsta, lekko syropowa	Tłusta, oleista
Mieszanie z wodą	Dobrze miesza się z wodą	Nie miesza się samodzielnie z wodą
Typowe zastosowanie	Toniki, żele, kosmetyki z fazą wodną	Balsamy, olejki, pomady

Nie można więc powiedzieć, że jeden rodzaj ekstraktu jest zawsze lepszy. Każdy pozwala odkryć nieco inną część roślinnego bogactwa.

Jak wybrać odpowiedni ekstrakt do domowych kosmetyków?

Zanim sięgniesz po glicerynę lub olej, zastanów się, jaki kosmetyk chcesz przygotować. Jeśli planujesz stworzyć tonik albo lekki żel, ekstrakt glicerynowy może okazać się wygodniejszym składnikiem. Gdy marzy Ci się natomiast bogaty balsam, olejek do masażu czy pomada, naturalnym wyborem będzie macerat olejowy. Warto również poznać właściwości samej rośliny. Nie wszystkie jej składniki rozpuszczają się równie dobrze w każdym medium. Dlatego dobór rozpuszczalnika powinien wynikać z celu ekstrakcji, a nie wyłącznie z dostępności składników w kuchennej szafce. Pamiętaj też, że naturalne pochodzenie nie oznacza automatycznie bezpieczeństwa. Niektóre rośliny mogą podrażniać skórę lub wywoływać reakcje alergiczne.

O czym pamiętać podczas przygotowywania ekstraktów?

Praca z roślinami uczy cierpliwości, ale wymaga również uważności. Szczególnie ważne są czystość naczyń, jakość surowca i właściwe przechowywanie gotowego preparatu. W przypadku maceratów olejowych przeznaczonych do domowego użytku bezpieczniej jest korzystać z odpowiednio wysuszonych roślin. Wilgoć wprowadzona do oleju może sprzyjać rozwojowi drobnoustrojów. Preparaty ze świeżych ziół wymagają szczególnej ostrożności i nie powinny być przechowywane w temperaturze pokojowej bez zastosowania sprawdzonej metody konserwacji. Ekstrakty glicerynowe również nie są automatycznie trwałe. Ich bezpieczeństwo mikrobiologiczne zależy między innymi od stężenia gliceryny, zawartości wody i sposobu przygotowania. Jeżeli dopiero zaczynasz swoją przygodę z ekstrakcją, korzystaj ze sprawdzonych receptur i nie przygotowuj domowych wyciągów do spożycia bez odpowiedniej wiedzy o roślinie oraz bezpieczeństwie produktu.

Ekstrakty roślinne – dwa sposoby odkrywania natury

Gliceryna i olej pozwalają spojrzeć na tę samą roślinę z dwóch różnych perspektyw. Jeden rozpuszczalnik wydobywa przede wszystkim składniki o powinowactwie do wody, drugi – te, które lepiej łączą się z tłuszczami. Nie chodzi więc o znalezienie jednego idealnego ekstraktu, lecz o świadomy wybór metody. Im lepiej rozumiemy rośliny i procesy zachodzące podczas ich przetwarzania, tym ciekawsze stają się nasze zielarskie eksperymenty. A czasem właśnie od takiego małego eksperymentu zaczyna się wielka miłość do zielarstwa.

FAQ – najczęstsze pytania